महर्षि विनोदरचित उपनिषदे

'प्रणय` या शब्दाचा अर्थ 'जवळ नेणे` असा आहे. 'प्रणय` या शब्दांत मूळ धातू 'नी` आहे. त्याचा अर्थ 'नेणे` असा आहे.
'नी` पासून 'नय` एक धातूसाधित होते.
'प्र` या उपपदाचे अर्थ अतीशयित्व, आधिक्य उत्कटत्व, पुढे असे आहेत. उदा. प्र + मत्त (अतीशयित्व), प्र + वाद (आधिक्य), प्र + गूढ (उत्कटत्व) प्र + गति (पुढे).
'प्रणय` हा शब्द 'प्र` या उपपदाचे सर्व अर्थ, (अतीशयित्व, आधिक्य, उत्कटता, पुढे) समन्वित करणारा आहे.
वधूवरांनी परस्परांकडे, परस्परांपुढे भावनेच्या आधिक्याने, उत्कटत्वाने जाणे.

[ प्रवाचक - श्रीजगद्गुरू, केवल अवधूत न्यायरत्न विनोद. माऊली (१९५० आषाढी)]
-------
सर्वथैव योग्य परिस्थिती, उत्तेजक वातावरण, स्फूर्तीदायक स्थलकाल या गोष्टी प्रभा-तरल प्रतिभेच्या आविष्काराला आवश्यक असतात.
सर्व सृष्टीत व जीवनात एक नियती आहे. सुसंगती आहे. सुव्यवस्था आहे. म्हणून समुचित पूर्वस्थिती असल्याशिवाय उच्चोदात्त कृति उदित होणे अशक्य असते.
वस्तुत: पूर्वस्थिती व पश्यात्-स्थिती हा भेद, आकलन-क्रियेच्या सुलभतेसाठी केला आहे.
कार्यकारणभावाची सिद्धी ही जीवनाच्या व सृष्टिच्या सुसूत्रतेवर, सुसंगतीवर अवलंबून आहे. अनियत वस्तू व अवस्था यांच्याबद्दल कार्यकारणभाव उपलब्ध होणार नाही. कारण, ही एक प्रकारची पूर्वतयारी किंवा सम्यक्-पूर्व-स्थिती होय.

नोव्हेंबर 1960

प्रत्यभिज्ञा-उपनिषद

ज्ञानाचे स्वरूप ओळखून आत्म-ज्ञान कैवल्य किंवा ब्रह्म-साक्षात्कार घडवणारी अभ्यसनीय विचार-प्रणालि.

सर्व जात मात्र हें मूर्तिमंत मांगल्य आहे. प्रत्येक वस्तु ही सच्चिदानंद तत्त्वाचे स्वरुप-सौभाग्य आहे.

सर्वं खल्विदं ब्रह्म। हे अथर्व वेदाचे महावाक्य सुप्रसिध्द आहे.

आनंद मायोहिसः। अभ्यासात हे बादरायण व्यासांचे ब्रह्मसूत्र देखील या सत्याला व्यक्तविणारा एक वाक्यदीप आहे.