मोक्ष

श्रीवात्सायनांनी तत्त्वज्ञानाची व्याख्या अशी केली आहे - मिथ्याज्ञान नव्हे ते तत्त्वज्ञान.

वस्तूंतले `ते-पण' म्हणजे तत्+त्व प्रकट करणारे ते तत्त्वज्ञान होय.

या तत्त्वज्ञानाचा उदय कसा होता?

प्रशस्तपाद हा वैशेषिक सूत्राचा भाष्यकार म्हणतो :- तच्च् ईश्वरनोदनाभिव्यक्तात धर्मादेव।।

ईश्वरनोदना म्हणजे ईश्वराचा उपदेश.

हा `उपदेश' वेदान्तगीत आहे व वेदांमध्ये अभिव्यक्त झाला आहे.

वेद हे धर्माचे मूळ म्हणजे उगमस्थान होय.

धर्म हे तत्त्वज्ञानाचे मूळ होय.

तत्त्वज्ञानाच्या अभ्यासाने धर्म प्रकट होतो व धर्माच्या प्रकर्षाने ईश्वर प्राप्ति, जीवशिवैक्य व अद्वैत सिद्धी यांचा उगम होतो.

ले. न्यायरत्न धुं. गो. विनोद, (दिवाळी विशेषांक)( १९६५)
----------------------------------------------
१)
ज्ञान-दूताचे हे सहावे दर्शन, विश्वावसू संवत्सराच्या दीपावलीनिमित्त होत आहे.
हा ज्ञान-दूत येतो कोठून?
हा ज्ञान-दूत अनंत अवकाशातून येतो.

पुस्तकाचे नाव: अनुभवामृतदीपिका
लेखक: श्री. प्र.स.सुबंध
प्रस्तावना: अनुभवामृताची सजीव मूर्ती, प्रात:स्मरणीय व नित्य दर्शनीय श्री जगद्गुरू न्यायरत्न डॉ.धुं.गो. विनोद, एम्.ए., पी.एच्.डी, दर्शनालंकार यांचा कृपाशीर्वाद

-१-

बारावे पाऊल

(७)
‘धर्म’, ‘आत्मा’, ‘मोक्ष’ व ‘निवृत्ती’ या शब्दांचे मूळ स्वरूप, निरुक्ती, सहज-संदेश हुडकून काढणे, त्या शब्दांचे वास्तविक अर्थ प्रकटविणे व प्रतीत करून घेणे, हे जिज्ञासूंचे व मुमुक्षूंचे आवश्यक किंबहुना, अपरिहार्य कर्तव्य आहे.

(२)
‘धवलगिरी’ हे प्रतीक मुक्तीचा आस्वाद व मुक्तीचा स्वरूपार्थ प्रकटविणारे आहे. अनुभवाच्या सर्वोच्च श्रेणीचे दर्शन घडविणे, हा या प्रतीकाचा हेतू आहे. अनुभवांतील विशुद्ध ज्ञान कशा स्वरूपाचे असते, हेही या प्रतीकाने विशद होईल.