You are here / महर्षींनी उकलून दाखवलेली षड्‌दर्शने

महर्षींनी उकलून दाखवलेली षड्‌दर्शने


`न्यायदर्शन' हे अत्यंत जटील `दर्शन' आहे. `वैशेषिक' व `न्याय' ही दोनही दर्शने जुळी भावंडे आहेत. मोक्ष हा दोहोंचा अंतिम हेतू आहे. दोघांच्या प्रक्रियेत मात्र पुष्कळसा फरक आहे. ही दर्शने प्रथमावस्थेत निरीश्वरवादी होती; पण त्यांच्या पुढील विकासक्रमांत शिव व पशुपति ही प्रतीके समाविष्ट झाली.

श्रीवात्सायनांनी तत्त्वज्ञानाची व्याख्या अशी केली आहे - मिथ्याज्ञान नव्हे ते तत्त्वज्ञान.

वस्तूंतले `ते-पण' म्हणजे तत्+त्व प्रकट करणारे ते तत्त्वज्ञान होय.

या तत्त्वज्ञानाचा उदय कसा होता?

प्रशस्तपाद हा वैशेषिक सूत्राचा भाष्यकार म्हणतो :- तच्च् ईश्वरनोदनाभिव्यक्तात धर्मादेव।।

ईश्वरनोदना म्हणजे ईश्वराचा उपदेश.

हा `उपदेश' वेदान्तगीत आहे व वेदांमध्ये अभिव्यक्त झाला आहे.

वेद हे धर्माचे मूळ म्हणजे उगमस्थान होय.

धर्म हे तत्त्वज्ञानाचे मूळ होय.

तत्त्वज्ञानाच्या अभ्यासाने धर्म प्रकट होतो व धर्माच्या प्रकर्षाने ईश्वर प्राप्ति, जीवशिवैक्य व अद्वैत सिद्धी यांचा उगम होतो.

कार्ल मार्क्सच्या मते उदरांतर्गत क्षुधा एवढीच खरी भूक. इतर सर्व भूकेचे प्रकार ही उदरक्षुधेची रुपांतरे आहेत. बहुतांशी ही रुपांतरे आभासमय आहेत. खरी भूक एकच व ती अन्नाची. अन्नाची साधने हाती ठेवणे, म्हणजे सर्व मानवी क्षुधा, मानवी देह, मानवी कल्पना व मानवी संस्कृती हातात ठेवणे होय असे कार्ल मार्क्स म्हणतो.

उलटपक्षी हेगेल म्हणतो की, बुद्धीची व मनाची भूक, मानवी विचार, प्रतिभा व कल्पना यांना आद्यस्थान असून उदरींची क्षुधा, शारीरिक व्यापार आणि एकंदर बाह्य सृष्टी यांचे नियमन व अस्तित्व देखील, मानवी मनावर व बुद्धीवर अवलंबून आहे.

Facebook page

We have a page on facebook "Maharshi Vinod Publications.
You can join us.

श्रीगुरुपादुकोदयस्तोत्रम्


आज मुहूर्तवूं या एक नित्योत्सव।
अद्वैत आमोदें, जेणे फुलेल हें विश्व।
क्षणोक्षण प्रभातेल नवोनव महापर्व।
प्रसादचिन्ह श्री-श्री-श्रीविद्येचें।।१।।

परा, परापरा, अपरा।
श्रीगुरूपुजा ही त्रिशिरा।
विमर्शा माऊलीची ही स्तनदुग्धधारा।
ओष्ठविण्याचा समय हा।।२।।

‘अपरा’ आराधनेंत भेद-ग्रह-स्थिती।
‘परापरा’ अवस्थेंत भेद-अग्रह-वृत्ती।
‘परा’ अवस्थानांत अभेद-स्फूर्ती।
श्रीगुरूपुजेची पादुका ही।।३।।

आदिभान हें परात्परगुरुबीज।
विमर्शशक्ती श्रीशिवा गुरूविद्येची गुह्यशेज।
जीवूजीवूचा पहिला परिव्राज।
गुरूपादुकेचें आलोचन ।।४।।

एक उफराटे अ-कुल ब्रह्मपद्म।
तेथ निष्कलेचे निजशक्तीधाम।
निर्झरले व्यापिनीचे श्यामव्योम।
अमृतमेघ वोसंडला।।५।।

चतुष्कोणी देवतात्म्यांचे उगमस्थान।
बिंदुस्थली अमृतसिद्धीचें अनुभावन।
यथाक्रम आंतर अनुभवांचें अनुस्थापन।
श्रीगुरूविद्येचा सहजाचार हा।।६।।

‘विमर्श’ म्हणजे आदिभानस्थित चित्शक्ती।
पादुकोदय म्हणजे शिवशिवेची साम्यरसस्थिती।
गुरूकृपयैव या भाग्यश्रीची समवाप्ती।
‘गुरूकृपा’ ये नामें जीवू जीवूचें निरवस्थान।।७।।

‘चार’ म्हणजे सोपचार आराधन।
‘राव’ म्हणजे विमर्शशक्तीचें उपयोजन।
‘चरू’ म्हणजे द्रव्यगुणांचे संयोगीकरण।
‘मुद्रा’ या नांवे प्रतीकाचा प्रत्यंगभाव।।८।।

चित्गगन-चंद्रिकेची फेसाळली जान्हवी।
श्रीगुरूकृपेची वेल्हाळली की पान्हवी।
प्रकटली वा नीलाब्जाची श्रीसुषमा अभिनवी।
श्रीपादुकोदय स्तोत्र हें ।।९।।

श्रीनवशुक्तिकांचा सम्यक् समुल्लेख।
येथ दशोपनिषद्रहस्याचे महावार्तिक।
आदिकृपेचा जणुं संतताभिषेक।
श्रीगुरूपादुकोदयस्तोत्रम्।।१०।।

।।इति श्री गुरूपादुकोदय स्तोत्रम्।।
------------------------------

You may keep up to date with our updates by subscribing to RSS feed of this website. RSS Feed is available at www.maharshivinod.org/rss.xml